أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
231
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
ظفر يابيد . جابر از باقر عليه السّلام روايت كرد كه او گفت : مراد آنست كه : اتانى الامر من وجهه ، كارها را روى بشناسيد تا از روى كار درشويد نه از پس ، گفتهاند كه : مراد به « بيوت » زناناند و معنى آنست كه مقاربت ايشان از آن وجه كنيد كه خداى فرموده است در مواقعه و قصد ادبار ايشان مكنيد ؛ بل من ابوابها ، از پيش ايشان با ايشان صحبت كنيد . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 190 ] وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ ( 190 ) ميگويد كه : جهاد كنيد و كارزار كنيد در راه خداى با آنان كه با شما كارزار كنند و از حدّ در مگذريد و عدوان مكنيد بدانكه كسى كه با شما قتال نكند با ايشان قتال مكنيد و ناگاه بسر ايشان مشويد ايشان را اوّل دعوت با اسلام كنيد اگر قبول نكنند و با شما كارزار كنند شما نيز با ايشان كارزار كنيد و بيدادى مكنيد كه خداى بيدادگران را دوست ندارد و گفتهاند كه : اوّل آيتى كه در قتال آمد اين بود و رسول همچنين ميكرد تا آنگه كه آيت « قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً » آمد اين آيت منسوخ شد ديگران گفتهاند : آيت محكم است منسوخ نيست بدانكه خداى گفته باشد كه با آن كسى كه با شما قتال كند با او قتال كنيد معلوم نشود كه كسانى كه ابتداء قتال نكرده باشند با ايشان قتال نتوان كرد الّا بدليل الخطاب و بنزديك علما آن باطل است پس برين وجه مراد به « لا تعتدوا » آن بود كه تعدّى مكنيد از آنچه مشروع است در باب جهاد و زنان و كودكان را و پيران را مكشيد و آن را كه دست بشما دهد به صلح كه اگر چنين كنيد تعدّى كرده باشيد و اين قول عبد الله عباس است . ابو صالح از عبد الله عباس روايت كرد كه اين آيت در صلح حديبيه آمد و آن آن بود كه چون رسول صلى اللّه عليه و آله از مدينه بيرون آمد تا عمره آرد و با رسول ( ص ) هزار و چهارصد مرد بودند بحديبيه رسيدند مشركان بيامدند و رسول را منع كردند از آنكه در مكّه شود رسول صلى اللّه عليه و آله هدى كه داشت آنجا بكشت و آن سال صلح بكردند و صلحنامه بنوشتند بخطّ امير المؤمنين عليه السّلام و قرار دادند كه آن سال بازگردند تا دگر سال مكّه بپردازند و بروند و سه روز مكّه رسول را باشد تا در آيد حجّ بكند و هدى